Kâr ile nakit aynı şey değil
Şirketlerin çoğu zarar ettiği için değil, nakdi bittiği için batar. Bu iki cümle arasındaki fark, bu kitabın en önemli bilgisidir.
Kâr bir hesaplamadır: satıştan maliyeti çıkarırsınız. Nakit ise bir gerçekliktir: kasada ve bankada ne varsa odur. Bir satış yaptığınızda kâr o an oluşur; para ise altmış, doksan, bazen yüz seksen gün sonra gelir. Aradaki sürede maaş, kira ve tedarikçi ödemesi nakit ister.
Üç soruyla nakit sağlığı
- Müşterimden ortalama kaç günde tahsil ediyorum?
- Tedarikçime ortalama kaç günde ödüyorum?
- Stokum ortalama kaç gün rafta duruyor?
Birinci ile üçüncünün toplamından ikinciyi çıkarın. Çıkan sayı, işletmenizin kaç günlük nakdi finanse etmek zorunda olduğunu söyler. Bu sayı pozitifse ve büyüyorsanız, büyüdükçe daha çok nakde ihtiyacınız olacak demektir.
Maliyeti gerçekten biliyor musunuz?
Fiyat vermeden önce cevaplanması gereken tek soru budur ve çoğu firma cevabını bilmez.
Bir ürünün maliyeti sorulduğunda çoğu firma malzeme ve işçiliği söyler. Bu, doğrudan maliyettir ve genellikle toplam maliyetin yarısı bile değildir. Kira, enerji, yönetim gideri, amortisman, satış gideri — bunların hepsi de o ürünün üzerinden karşılanmak zorundadır.
İki tür gider
| Doğrudan gider | Dolaylı gider |
|---|---|
| Hangi ürüne ait olduğu bellidir | Tüm ürünler için ortak yapılır |
| Malzeme, ürüne özel işçilik | Kira, enerji, yönetim, amortisman |
| Ölçmesi kolaydır | Dağıtılması gerekir — asıl mesele budur |
| Üretim durursa sıfırlanır | Üretim dursa da devam eder |
Dolaylı giderleri ürünlere nasıl dağıttığınız, hangi ürünün kârlı göründüğünü doğrudan belirler. Yanlış dağıtım, zarar eden ürünü kârlı, kârlı ürünü zararlı gösterir — ve firma yanlış ürüne yatırım yapar.
Kapasite meselesi
Bir fabrika kapasitesinin yarısıyla çalışıyorsa, ürün başına düşen sabit gider iki katına çıkar. Yani aynı ürünün maliyeti, hiçbir şey değişmeden, yalnızca az ürettiğiniz için artar. Bu yüzden “maliyetimiz şu kadar” cümlesi eksiktir; “şu kapasitede maliyetimiz şu kadar” demek gerekir.
Başabaş noktası
Sabit giderlerinizi, birim başına katkı payına (satış fiyatı eksi değişken maliyet) bölerseniz, zarar etmemek için kaç adet satmanız gerektiğini bulursunuz. Bu tek rakam, çoğu fiyat ve kapasite kararını kendiliğinden çözer.
Fiyatlandırma
Maliyetin üzerine yüzde eklemek fiyatlandırma değil, bir alışkanlıktır.
En yaygın yöntem maliyet artı kârdır: maliyeti bul, üzerine yüzde ekle. Basittir ve iki büyük sorunu vardır. Birincisi, maliyeti yanlış hesaplarsanız fiyat da yanlış olur. İkincisi, müşterinin o ürüne verdiği değerle hiç ilgilenmez — bazen çok ucuz, bazen çok pahalı kalırsınız.
Üç fiyatlandırma yaklaşımı
| Yaklaşım | Neye bakar | Ne zaman uygun |
|---|---|---|
| Maliyet artı | Kendi maliyetinize | Standart, karşılaştırılabilir ürünlerde; ihale işlerinde |
| Rekabete göre | Rakip fiyatlarına | Farklılaşmanın az olduğu, şeffaf pazarlarda |
| Değere göre | Müşterinin kazandığına | Çözüm sattığınızda; müşterinin tasarrufu ölçülebiliyorsa |
Üçüncüsü en kârlı olanıdır ve en az kullanılandır — çünkü müşterinin ne kazandığını hesaplamak zahmet ister. Ama bir makine müşteriye yılda yüz birim tasarruf sağlıyorsa, o makinenin fiyatı sizin maliyetinizle değil, o yüz birimle ilişkilidir.
İndirimin gerçek maliyeti
Yüzde on indirim, yüzde on kâr kaybı değildir. Kâr marjınız yüzde yirmiyse, yüzde on indirim kârınızın yarısını götürür. Aynı kârı korumak için satışı yüzde yüz artırmanız gerekir — ki bu neredeyse hiçbir zaman olmaz.
| Kâr marjınız | %5 indirim için gereken ek satış | %10 indirim için |
|---|---|---|
| %20 | %33 | %100 |
| %30 | %20 | %50 |
| %40 | %14 | %33 |
Mali tabloları okumak
Üç tablo vardır ve her biri farklı bir soruya cevap verir. Hangisine ne zaman bakacağınızı bilmek yeterlidir.
| Tablo | Cevapladığı soru | Ne zaman bakılır |
|---|---|---|
| Gelir tablosu | Bu dönemde kâr ettik mi? | Aylık — performans takibi |
| Bilanço | Bu anda neyimiz var, neyi borçluyuz? | Dönemsel — sağlık kontrolü |
| Nakit akış tablosu | Para nereden geldi, nereye gitti? | Haftalık — hayatta kalma |
Gelir tablosunda ne aranır
Tek bir dönemin rakamı hiçbir şey söylemez; anlamlı olan eğilimdir. Üç dönemi yan yana koyun ve şuna bakın: ciro artarken brüt kâr marjı ne yapıyor? Ciro artıp marj düşüyorsa, ya maliyetler kontrolden çıkmıştır ya da satış indirimle yapılmaktadır. İkisi de erken fark edilmesi gereken şeylerdir.
Bilançoda ne aranır
- Alacaklar ciroya göre daha hızlı artıyorsa: tahsilat bozuluyor
- Stok ciroya göre daha hızlı artıyorsa: satılamayan mal birikiyor
- Kısa vadeli borç, dönen varlıkları geçiyorsa: nakit sıkışması yakın
- Öz kaynak azalıyorsa: şirket kendi kaynağını yiyor
İki oran yeter
Yüzlerce oran vardır; bir yöneticinin düzenli bakması gereken iki tanedir. Cari oran (dönen varlık / kısa vadeli borç) kısa vadeli ödeme gücünü söyler; 1’in altındaysa dikkat gerekir. Brüt kâr marjı (brüt kâr / ciro) ise işin temel sağlığını söyler ve düşüşü her zaman bir sebebe dayanır.
Bütçe
Bütçe bir tahmin değil, bir karardır. Tutmayan bütçe kötü değildir; takip edilmeyen bütçe kötüdür.
Bütçenin amacı geleceği doğru tahmin etmek değildir — o mümkün olsaydı zaten bütçeye gerek kalmazdı. Amaç, sapmayı erken görmek ve müdahale edebilmektir. Bu yüzden bütçenin değeri hazırlanmasında değil, aylık karşılaştırılmasında ortaya çıkar.
Sapma analizi
Her ay gerçekleşenle bütçeyi yan yana koyun ve yalnızca büyük sapmalara bakın — küçük sapmalar gürültüdür. Büyük bir sapma gördüğünüzde iki soru sorun: bu tek seferlik mi yoksa devam edecek mi, ve buna karşı ne yapabiliriz? Cevabı olmayan sapma raporu, yalnızca geçmişin kaydıdır.
Nakit bütçesi
Kâr bütçesinin yanında bir de haftalık nakit tahmini tutun: önümüzdeki on üç hafta içinde ne girecek, ne çıkacak. Bu tablo, kriz döneminde şirketin en değerli belgesidir — çünkü sıkışmayı olmadan haftalar önce gösterir ve önlem alacak zaman bırakır.
Yatırım kararı
Bir yatırımı değerlendirirken tek soru yeterlidir: bu para kaç ayda kendini geri öder? Basit geri ödeme süresi kusursuz bir yöntem değildir ama küçük ve orta ölçekli işletmelerde en anlaşılır olanıdır. Kendini iki yılda geri ödemeyen bir yatırıma girerken, o parayı o süre boyunca başka hiçbir yerde kullanamayacağınızı hesaba katın.
Son olarak
Finansal okuryazarlık, muhasebeci olmak değildir. Bir yöneticinin ihtiyacı olan şey şudur: kâr ile nakdin farkını bilmek, kendi maliyetini gerçekten bilmek, indirimin ne kadara mal olduğunu bilmek ve üç tabloda neye bakacağını bilmek. Bu dördü, alınan kararların büyük çoğunluğunu doğru tarafa çeker.
Finansal sağlık kontrol listesi
Bu listeyi kendi işletmeniz için doldurun. İşaretleyemediğiniz her madde, cevabını bilmediğiniz bir soru demektir — ve o soruların cevabı genellikle bir hafta içinde bulunabilir.
- Müşterilerimden ortalama kaç günde tahsil ettiğimi biliyorum.
- Tedarikçilerime ortalama kaç günde ödediğimi biliyorum.
- Stokumun ortalama kaç gün beklediğini biliyorum.
- Kaç günlük nakit finanse etmek zorunda olduğumu hesapladım.
- Ürünlerimin doğrudan maliyetini biliyorum.
- Dolaylı giderlerimi ürünlere hangi ölçüye göre dağıttığımı biliyorum.
- Hangi ürünümün gerçekten kârlı olduğunu biliyorum.
- Başabaş noktamı hesapladım.
- Satış ekibim, verdiği indirimin kâra etkisini biliyor.
- Son üç dönemin brüt kâr marjını yan yana gördüm.
- Alacaklarımın ciroya göre nasıl değiştiğini takip ediyorum.
- Cari oranımı biliyorum.
- Bu yıl için bir bütçem var ve aylık olarak karşılaştırıyorum.
- Önümüzdeki on üç haftalık nakit tahminim var.
- Yatırım kararlarımda geri ödeme süresini hesaplıyorum.